Nieuws

In Buurthuis Hoksent in Eksel werd op 26 januari 2012 het levenswerk van VLDN-lid dr. Clement Agten voorgesteld: diens omvangrijke woordenboek van het Eksels dialect. Er was erg veel belangstelling voor deze belangrijke gebeurtenis in de lokale én Limburgse dialectgeschiedenis, met erg gesmaakte toespraken van de voorzitster van HK Hechtel-Eksel, van VLDN-erevoorzitter dr. J. Goossens, en van de auteur en diens echtgenote. Het geheel werd opgeluisterd met poëzie in het Eksels en met stemmige gitaarconcertino's van An Vranken.

Het woordenboek van het Eksels dialect is een thematisch woordenboek geworden, ingedeeld in een 20-tal hoofdstukken, ontsloten door een Nederlands trefwoordenregister. Het bevat, naast tal van oude foto's en illustraties (van de hand van Steven Wilsens), een grammaticaal compendium met klankleer- en spellingsoverzicht, en een dvd met verhalen en gedichten in het Eksels. Het behandelt zo'n 12.000 dialectwoorden. Het is te bestellen bij de Heemkundige Kring. Meer ... (ps)

De Vereniging voor Limburgse Dialect- en Naamkunde looft eens per twee jaar een prijs uit voor de beste universitaire afstudeerscriptie op het gebied van de taalkunde of naamkunde van het Limburgs. De winnaar van de Limburgse Taalkundeprijs 2011 werd bekendgemaakt tijdens het jaarlijks VLDN-congres in Venray. Laureaat werd Roelf Welkenhuizen voor zijn masterscriptie De sjtö²p liegke i gene sjtö¹b. Toonoppositie bij beklemtoonde korte vocaal vóór hedendaagse stemloze occlusief in de Zuidoostlimburgse dialecten, aangeboden aan de Université de Liège. Promotor was prof. dr. J. Vromans. Een korte samenvatting leest u elders in deze Nieuwsrubriek. (ps)

In Lommel werd op vrijdag 9 december 2011 onder massale belangstelling het Lommels woordenboek voorgesteld. Sprekers waren burgemeester Peter Vanvelthoven, voorzitter van Erfgoed Lommel Theo Mertens, erevoorzitter van de VLDN prof. dr. Jan Goossens en uiteraard de auteur, Lommelaar en VLDN-lid Jos Jansen. Orkest De Nieuwe Harmonie zorgde voor de muzikale omlijsting.
De publicatie 't Lómmëls Diejalékt bevat naast een verklarend glossarium met een kleine 4000 dialectwoorden ook een uitgebreide grammatica, een idioticon en een Nederlands trefwoordenregister.
Meer op de website van Erfgoed Lommel en de Erfgoedgazet aldaar. (ps)

Voor wie het nog niet gemerkt zou hebben: nogal wat bestuursleden van de VLDN hebben hun medewerking verleend aan de Canvas-reeks over taal Man over Woord. Erevoorzitter Jan Goossens legde (in aflevering 3) uit waarom Limburgers 'zingen'. Voorzitter Michiel de Vaan zorgde in afl. 4 voor een primeur: hij bracht het Nederlands van 500, 1000 en 1500 jaar geleden hoorbaar tot leven (bekijk hier het fragment). Tijdens de voorbereiding van het programma haalde ook penningmeester José Cajot de pers met de opmerkelijke klinkerrijkdom van zijn thuisdialect (Zichen-Zussen-Bolder). (ps)

Op 12 november 2011 heeft in Het Poortgebouw in Leiden een publiekssymposium plaats over dialect, accent en standaardtaal. Bestuurslid dr. José Cajot spreekt er over “De omgangstaal van Vlaanderen. Weg van het Nederlands?” (abstract van zijn lezing vindt u hier). Andere sprekers zijn Joop van der Horst, Jacomine Nortier en Jos Swanenberg. (meer) (ps)

Genkenaar Antoon Olaerts, zoon van Jef Olaerts (bekend o.m. als medesamensteller van de Gènker Woerdeleest), waagde zich aan de vertaling van de 'bijbel' in het Genker dialect. Hij hertaalde niet de vier evangeliën van het Nieuwe Testament, maar distilleerde hieruit een soort synoptisch 'vijfde evangelie', in het dialect dus. Zijn boek is getiteld: Het Vijfde Genker Evangelie.
U leest hier meer over in enkele media-artikels: Belang van Limburg, Kerknet, Reformatorisch Dagblad. (ps)

Op 26 augustus 2011 overleed te Hasselt lic. Simon Vandevelde. Hij was geboren te Voort op 9 november 1920 en werd dus ruim 90 jaar. Hij studeerde te Leuven Germaanse filologie en werd kabinetschef van de Limburgse gouverneur (Roppe was zijn streekgenoot). Simon Vandevelde behoorde tot de stichtende leden van de VLDN en was in de beginperiode ook bestuurslid. Hij heeft lange tijd de contacten tussen onze Vereniging en het Hasseltse provinciebestuur verzorgd. Tot kort voor zijn dood is hij lid van de VLDN gebleven. (jg)

Dialectcursus door prof. em. Magda Devos. Zij maakt u wegwijs in het labyrint van taal en dialecten:
- oorsprong van dialecten,
- dialecten ten opzichte van de taal,
- dialectologie binnen de taalkunde,
- verkenning van het dialectenlandschap in Vlaanderen.
Cursusdagen: 19 en 26 oktober, 2, 9 en 16 november 2011, telkens van 18.45 tot 20.45 u. in Diksmuide. Elke deelnemer ontvangt de uitgebreide syllabus.
Organisatie in samenwerking met Variaties, Willemsfonds, Dialectgenootschap Bacht'n de Kuupe.
Meer (ps)

Variaties, de koepelorganisatie voor dialecten en oraal erfgoed in Vlaanderen, en de Stichting Nederlandse Dialecten (SND) organiseren op vrijdag 23 september 2011 de 6e internationale streektaalconferentie, in Heerde (Oost-Veluwe). Het thema is Streektaal in muziek - Muziek in streektaal. Details (ps)

Op zondag 10 juli werd onder warme belangstelling de ‘Bilzenaar van de maand’ gehuldigd. Dat was ditmaal niemand minder dan onze erevoorzitter Jan Goossens. Burgemeester Johan Sauwens, en vooral schepen Maike Meijers, zorgden voor een overweldigend laudatio. Professor Goossens werd gelauwerd voor zijn aanzet tot en aandeel in het taalmuseum in Bilzen. Meer (ps)

De Vereniging voor Limburgse Dialect- en Naamkunde looft eens per twee jaar een prijs uit voor de beste universitaire afstudeerscriptie (BA, MA of anderszins) op het gebied van de taalkunde of naamkunde van het Limburgs (of direct aangrenzende dialecten).

Met deze prijs wil de vereniging het taalkundig onderzoek naar het Limburgs stimuleren. De beste inzending wordt beloond met 500 euro en een aanbod tot publicatie van een samenvatting in het Jaarboek van de VLDN. De winnaar wordt bekend gemaakt op het congres van de VLDN, 26 november 2011 te Venray.

Voor de scriptieprijs 2011 komen scripties uit de academiejaren 2009-2010 en 2010-2011 in aanmerking. Scripties moeten op papier en digitaal worden ingezonden. Ze dienen vergezeld te gaan van een kopie van een tentamenbriefje of een ander gedateerd bewijs van acceptatie.

Voor mededinging moet de scriptie uiterlijk op 1 september 2011 in het bezit zijn van de
Jury Scriptieprijs Limburgse Taalkunde
p/a VLDN, Scapulierstraat 2a/bus 3, B-3740 Munsterbilzen,
secretariaat@vldn.be.

Klik hier voor het volledige reglement. (mdv)

Bij Davidsfonds, Leuven verscheen recent het Limburgse deel van de reeks etymologische woordenboeken van de hand van dr. Frans Debrabandere. Meer
Zie ook het artikel in Het Belang van Limburg van 8 juni. (ps)

De Faculteit der Cultuur- en Maatschappijwetenschappen van de Universiteit Maastricht heeft een vacature voor een PhD-kandidaat voor het project “Regional identity in Limburg: selfing and othering through language practices” o.l.v. dr. Leonie Cornips. Meer informatie vindt u hier. (deadline: 1 juli 2011) (rk)

Op 21 maart 2011 zal het honderd jaar geleden zijn dat de Sittardenaar Willy Dols geboren werd. Hij was een veelbelovend geleerde die aan het einde van de Tweede Wereldoorlog op tragische wijze om het leven gekomen is. Al tijdens zijn studie publiceerde hij een aantal artikelen op taalkundig gebied waarin hij blijk gaf van zijn grote interesse voor het Limburgse dialect. Zijn in 1953 postuum uitgegeven proefschrift wordt gerekend tot de beste dissertaties die in Nederland ooit over een taalkundig onderwerp geschreven zijn.

Neerlandicus Lei Limpens heeft het leven van deze geleerde beschreven in een boek, waarbij hij ook aandacht schenkt aan het wetenschappelijke werk van Willy Dols. Zo geeft de auteur voor een breed publiek een samenvatting van Dols' gepubliceerde en niet-gepubliceerde werk, waaruit de brede belangstelling van deze erudiete geleerde blijkt. Op de website van Marc van Oostendorp leest u het artikel dat hij over Willy Dols en Limpens' boek schreef voor Onze Taal. In maart vindt de presentatie van het boek plaats. Wie wil, kan alvast intekenen op het boek. (uit Taalpost van 12.1.2011 - ps)

De burgemeester van Lommel, Peter Vanvelthoven, reikte op vrijdag 3 december de gouden Erepenning van de Stad Lommel uit aan Vic Mennen en Jos Jansen. Vic is sinds vele jaren actief bestuurslid van de VLDN en wordt beschouwd als een autoriteit op het gebied van Limburgse plaatsnaamkunde. Ook Jos Janssen is lid van onze vereniging en staat bekend als “fiere verdediger van het Lommelse dialect”. Deze erepenning werd hen toegekend omdat zij “zich langdurig en aanwijsbaar verdienstelijk hebben gemaakt voor de geestelijke en materiële ontplooiing of voor de welvaart of het welzijn van de Lommelse gemeenschap” (Lommel in Actie). (ps)

De studie van de Rijnlands-Limburgse toonaccenten heeft in de jongste tijd grote vooruitgang geboekt. Zopas is een uitvoerig artikel van René Jongen verschenen: De Rijnlandse toonaccenten in het Zuid-Nederfrankisch dialect van Moresnet (in: Handelingen van de Koninklijke Commissie voor Toponymie en Dialectologie 82, 2010, p. 37-83). Moresnet ligt in een gebied dat bij korte klinkers vóór obstruenten een fonologische oppositie tussen sleeptoon en stoottoon heeft en dat onlangs in de masterscriptie van Roelf Welkenhuizen langs de westkant gedeeltelijk is afgebakend. Jongen slaagt er na een zorgvuldige analyse van de accentverhoudingen in het Moresnets in, een generaliserende regel te formuleren die het historische uitgangspunt van de hele Rijnlands-Limburgse accentverhoudingen beschrijft. Stoottoon kwam aanvankelijk voor in lettergrepen met langer aanhoudende stemhebbendheid, anders trad sleeptoon op. Deze aanvankelijke accentallofonie werd doorbroken door klankontwikkelingen die tot het ontstaan van opposities tussen beide accenten hebben geleid. Een niet gemakkelijk stuk, maar dan wel een waarvan de lectuur zeer is aan te bevelen. (jg)

Op woensdag 17 november 2010 vond de persvoorstelling plaats van het spreekwoordenboek Spraekwuurde en gezagde uwt As en Neel van Jules Meermans, met maar liefst 3.052 spreekwoorden in het Niels (en Assers) dialect. Met het boek vierde Veldeke As-Neel tevens haar vijfjarig bestaan in het Sint-Aldegondiskerkje te As. Het boek kost 10 euro en kan besteld worden bij dhr. Felix Bergers, voorzitter van Veldeke As-Neel en tevens lid van de VLDN. Contactgegevens: Kerkhofstraat 18, 3665 As, tel. 089 35 64 20, e-mail: felixbergers@hotmail.com. (rk)

Op donderdag 20 oktober 2010 werd in het overvolle kerkje van Laak het Houthalens dialectwoordenboek Hôtels van wijlen Lom Rekkers, met meer dan 10.000 woorden en 1.400 spreekwoorden in het Houthalens dialect, gepresenteerd. Na Loms overlijden kon zijn familie rekenen op de bereidwilligheid van het gemeentebestuur en mede dankzij financiële steun van de Erfgoedcel Mijn-Erfgoed werd de publicatie een feit. Het boek (incl. dvd) is te verkrijgen in de Vrijetijdswinkel, Centrum-Zuid 1111, 3530 Houthalen-Helchteren, tel. 011 98 07 00, e-mail: balievrijetijdswinkel@houthalen-helchteren.be of cultuur@houthalen-helchteren.be. (rk/ps)

Het Algemeen-Nederlands Verbond kende de Visser-Neerlandiaprijs 2010 toe aan onze erevoorzitter voor “toonaangevend wetenschappelijk werk voor het Nederlands en het Limburgs, ook op Europees niveau”. De plechtige uitreiking had plaats op 8 oktober 2010 in het Provinciehuis in Hasselt.

Bij gelegenheid van zijn tachtigste verjaardag werd Jan Goossens eerder dit jaar ook al gelauwerd met het ereburgerschap van de stad Genk. (ps)

Variaties vzw., Koepelorganisatie voor dialecten en oraal erfgoed in Vlaanderen, is op zoek naar vrijwilligers die mee willen helpen met het nakijken van tekstbestanden van diverse Vlaamse dialectwoordenboeken. Enkele dialectwoordenboeken zijn ingescand en naar een tekstbestand omgezet. Aangezien een computer geen dialect kan spreken en lezen, staan er fouten in het tekstbestand, die eruit gehaald moeten worden.

Op dit ogenblik zijn er al vrijwilligers aan het werk voor het Gentse woordenboek van Lievevrouw-Coopman, het West-Vlaamse dialectwoordenboek van De Bo, het Wase dialectwoordenboek van Joos en het Zuid-Oost-Vlaams dialectwoordenboek van Teirlinck. Wij danken de vrijwilligers hier al eens voor het mooie werk dat ze leveren. We zoeken dus nog meer vrijwilligers die een deel van een gedrukt dialectwoordenboek willen vergelijken met het tekstbestand (bijv. één letter, of enkele bladzijden) om de fouten te ontdekken en het tekstbestand (Word) te verbeteren. Belangstellenden kunnen contact opnemen met Veronique De Tier (variaties@huisvanalijn.be).

Ondertussen hebben heel wat auteurs van dialectwoordenboeken al hun toestemming gegeven om hun dialectwoordenboek te laten opnemen in de database. We kregen al positieve respons uit Oostende, Izegem, Kortrijk, Asse, Berlare, Gooik, Diepenbeek en Ninove. Uiteraard hopen we nog heel wat andere dialectwoordenboeken te kunnen opnemen in de toekomst. (vdt)

Aan de Universiteit van Luik verdedigde op 22 juni de Maastrichtenaar Roelf Welkenhuizen met groot succes zijn masterscriptie De sjtö²p liegke i gene sjtö¹b. Toonoppositie bij beklemtoonde korte vocaal vóór hedendaagse stemloze occlusief in de Zuidoostlimburgse dialecten. Het in die dialecten met sleeptoon (toonaccent 2) uitgesproken woord sjtö²p is het meervoud van het zelfstandig naamwoord stop. Het woord sjtö¹b, dat daarentegen met stoottoon (toonaccent 1) wordt gerealiseerd, kunnen we “vernederlandsen” tot stub, wat ‘stof’ betekent. De titel van het werk betekent dus ‘De stoppen liggen in het stof’. De essentie van het verhaal is dat sjtö²p en sjtö¹b (waarvan de b als p wordt uitgesproken, zoals b.v. ook in web en tob) zich slechts door één kenmerk, namelijk het toonaccent, onderscheiden en juist ten gevolge van dat verschil geen homoniemen zijn. Welkenhuizen heeft door onderzoek ter plaatse gevonden dat de vermelde toonoppositie voorkomt in een Zuidoostlimburgs gebied waarvan de westelijkste plaatsen ’s-Gravenvoeren, Mheer, Banholt, Reijmerstok en Gulpen zijn. Ten noorden van de rijksweg Maastricht-Aken moet de grens nog getrokken worden. Het bestaan van deze toonoppositie was tot nog toe slechts voor een paar plaatsen in het beschreven gebied en bovendien voor Tongeren (in een tweede gebied ten westen van de Maas) bekend.

In de discussie over het ontstaan van de Rijnlands-Limburgse toonaccenten in de laatste decennia is het bestaan van de oppositie bij korte klinkers vóór stemloze occlusief ten onrechte verwaarloosd, betwijfeld of zelfs ontkend. Het onderzoek van Roelf Welkenhuizen verplicht nu de auteurs van alle speculaties over de oorsprong van de toonaccenten om hun theorieën te herzien. (jg)

125 jaar na de aanvang van zowat het oudste grootschalige dialectonderzoek in de Zuidelijke Nederlanden - wij bedoelen de Dialectenquête-Willems uit 1885, opgezet door Maastrichtenaar (én Vlaming) Pieter Willems (1840-1898) - zijn vandaag de schriftjes van dat onderzoek digitaal ontsloten én gratis te bekijken en zelfs te doorzoeken via het internet. Dit huzarenstukje presteerde het Centrum voor Teksteditie en Bronnenstudie (CTB) van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde (KANTL). Momenteel kan van 279 plaatsen in Vlaanderen, Nederland en Frans-Vlaanderen het manuscript uit 1885, of daaromtrent, opgevraagd en geraadpleegd worden. Dit is mogelijk dank zij een zoekfunctie waarmee alfabetisch én retrograde kan gezocht worden in de meer dan 5000 vraagwoorden en -zinnetjes van een of meer cahiers. Als u weet dat elk min of meer volledig ingevuld schriftje tot meer dan 15.000 woordvormen kan bevatten, begrijpt u meteen dat hiermee een dialectbron van onschatbare waarde beschikbaar is geworden.

Veel plezier met het Corpus Dialectmateriaal Pieter Willems! (ps)